چطور كودكان را به نماز دعوت كنیم؟

عادت دادن به خوبی‌ها هنری است كه باید والدین به خوبی از مهارت‌های آن آگاهی داشته باشند. والدین در این زمینه نباید تعلل كنند و باید زود دست به‌كار شوند. كودكان از حدود 3سالگی به استعداد معنویت‌خواهی می‌رسند. بچه‌های همه دنیا نیاز به معنویت دارند اما تعریف این نیاز و نوع جوابی كه می‌گیرند را محیط رشد و تربیت‌شان معنی می‌كند و جهت می‌دهد. برای رساندن پیام خوبی مثل«نماز بخوان» باید اول بدانید چه‌كسی می‌خواهد این پیام را بشنود. بچه‌های سه ساله با روحیه شاد و بازی‌طلبشان با بچه‌های هفت‌ساله كنجكاو فرق دارند. برای دعوت بچه‌ها به نماز قبل از رسیدن به سن بلوغ خوب است بدانید كه از زمان تولد، وظیفه زمینه‌سازی‌ برای رشد نیاز به معنویت و معنویت‌خواهی بر‌عهده والدین است و تا سن 7سالگی این وظیفه به شكل اهمیت الگو‌سازی‌ برای بچه‌ها ادامه پیدا می‌كند. كودكان شادی‌طلب، تقلید‌پذیر، كنجكاو با توان یادگیری و حافظه خوب، علاقه‌مند به تشویق و نگران از تنبیه هستند. اگر تا 7سالگی محبت به نماز و عادت به رفتارهای مرتبط با نماز هرچند گذرا و بدون وسواس در كودكان شكل بگیرد و بچه‌ها دائم در معرض پایبندی به نماز از طرف والدین‌شان باشند می‌توان تا حد زیادی به نمازخوان‌شدن بچه‌ها امیدوار بود. امام باقر(ع) می‌فرمایند: ما فرزندانمان را از 5سالگی به نماز امر می‌كنیم اما شما از 7سالگی آنها را به نماز بخوانید.

 برای زمینه‌سازی‌ دعوت به نماز كودكان تا 7سالگی از این شیوه‌ها كمك بگیرید:

حواس‌تان به محیط خانه باشد: 

محیط خانه برای بچه‌ها حرف اول را می‌زند. تا می‌توانید احترام به وقت نماز مثل ساكت شدن در زمان شنیدن اذان و صلوات فرستادن در حال شنیدن اذان و نماز خواندن خودتان را جدی بگیرید.

نماز را با خاطره‌های دلچسب همراه كنید:

اگر بعد از مسجد رفتن یا نماز خواندن نوبت پارك رفتن یا تفریح دسته جمعی خانوادگی و. باشد و كودك روحیه افراد خانواده را شاد ببیند از نماز خاطره خوبی در ذهن او نقش می‌بندد. به‌طور طبیعی بچه‌ها به این نماز كه شادی‌آفرین است محبت پیدا می‌كنند.

جاذبه‌های ظاهری ایجاد كنید:

اجازه پوشیدن بهترین لباس مهمانی برای نماز خواندن، تهیه چادر مخصوص نماز كه تزئین شده، سجاده، عطر و. نماز خواندن را برای بچه‌ها جدی می‌كند حتی اگر گاه گاه به آن روی بیاورند.

دوست شدن با نماز باید دست یافتنی باشد:

شرایط نماز خواندن را برای او راحت كنید. با سختگیری‌های بی‌جا و بی‌مورد ذهن او را نسبت به نماز مشوش نكنید. اگر فرزندتان می‌گوید: می‌شه كارتون ببینم بعد نماز بخوانم؟ می‌شه بدون چادر نماز بخونم؟ می‌شه با عبای بابا نماز بخونم و. به او سخت نگیرید. اجازه بدهید شرایط همراه او شود.

مترجم خوبی باشید:

در یاد دادن نماز سختگیر و خشك نباشید. نماز یعنی چه؟ جملات عربی سخت چه جای دوستی برای یك كودك باقی می‌گذارد؟ این وظیفه شماست كه به كمك شعر، قصه، حرف زدن معنی و منظور جملات یا حركات نماز را برای بچه‌ها توضیح دهید. از 7سالگی به بعد نقش آموزشی والدین مهم می‌شود. بچه‌ها و به‌خصوص دختران به‌خاطر رسیدن به سن تكلیف در 9سالگی به آموزش جدی در این دوران نیاز دارند. آشنایی با مفهوم و احكام نماز را به كمك عكس، فیلم و گفت‌وگوهای صمیمی اجرا كنید.

وقت‌شناس باشید:

وقتی بچه‌ها سرحال نیستند یا دغدغه فكری مثل بازی، فیلم، كارتون و. دارند از طرح مسئله نماز چشم‌پوشی كنید. اگر به سختی درگیر دیدن تلویزیون و كارتون مورد علاقه‌شان هستند هرگز تلویزیون را به بهانه اجبار به نماز خواندن خاموش نكنید.

چطور نوجوانان را به نماز دعوت كنیم ؟

نوجوان‌ها معمولا می‌گویند: چرا؟ كودك دیروز كه با یافتن نشاط معنوی و تكرار رفتار نماز می‌توانست نمازخوان شود حالا نوجوان می‌شود و در دروازه بزرگسالی اگر تفریح، داشتن حمایت دوستانش، آرایش كردن، لاك زدن و. را در تداخل با نماز بداند و قرار باشد یكی را انتخاب كند نماز خواندنش سخت می‌شود. نوجوانی كه در محیط ناسالمی قرار دارد و افراد بی‌نماز او را تمسخر می‌كنندو. نماز خواندن متفاوت و سختی خواهد داشت. نوجوان دنیای خود را دراغلب زمینه‌ها متفاوت از بزرگ‌ترها می‌داند تا جایی كه مثلا اگر مسابقه فوتبال ادامه داشته باشد و برای نوجوان دست‌كشیدن از تلویزیون سخت باشد اما شما نماز بخوانید او دلیل انجام رفتار شما را راحت بودن این كار برایتان می‌داند.

نقش والدین در ترغیب به نماز نوجوانان علاوه بر آموزش، نظارت و مراقبت بر رفتار او نیز هست. این اقتضای نوجوانی است. باید برایش با احترام توضیح بدهید، دلیل بیاورید، بحث كنید و كمك كنید تا به وسیله نمازخواندن احساس بزرگی، قدرت و آرامش كند.

باید به نوجوان پیشنهاد بدهید كه برای نماز خواندن وقت خود را مدیریت كند؛ مثلا نماز اول وقت بخواند تا دیگر حواسش به تلویزیون پرت نشود. آرایش و لاك را بعد از وضو انجام دهد، از مواد آرایش پاك‌كن كمك بگیرد، میان مهمانی با وجود علاقه‌ای كه به مهمان‌ها دارد چند لحظه به‌خاطر نماز آنجا را ترك كند و. . نوجوان‌ها برای باورشان باید دلیل داشته باشند تا به آن پایبند بمانند و در برابر فشارهای اجتماعی بتوانند از باورشان دفاع كنند.

نوجوانتان را در جمع‌های خوب و همسو با باورش شركت دهید و او را به همراهی با دوستان همفكر تشویق كنید تا حمایت گروه دوستان و همسالان به ریشه‌دارشدن باورش مثلا به نماز كمك‌كننده باشد. هرچه نوجوان خود را در داشتن باوری مثل نماز در جامعه تنها ببیند، تحكیم اعتقادات او سخت‌تر می‌شود.

برای زمینه‌سازی‌ دعوت به نماز نوجوانان از این شیوه‌ها كمك بگیرید:

تمام نكته‌هایی كه در جذابیت‌سازی‌ نماز دوران كودكی مطرح شد برای نوجوانانی كه این مراحل را قبلا طی نكرده‌اند كاربرد دارد.

برای آموزش از روحانی مسجد و مراكز فرهنگی كمك بگیرید. گاهی تنوع افراد راهنما در اثرگذاری اثر می‌گذارد.

همیشه این شما نباشید كه فرزندتان را برای نماز صبح بیدار می‌كنید؛ می‌توانید مسئولیت بیداركردن اعضای خانواده را برای یك هفته به او دهید. وقتی نگران نماز شما باشد، حتما نگران نماز خودش هم خواهد شد.

دائم او را باز خواست نكنید تا جایی كه خودكنترلی‌اش ضعیف شود. گاهی به او یادآور شوید كه از نمازهایت و حیله شیطان مراقبت كن.

كدام گره‌های تربیتی با نماز حل می‌شود؟

1.والدین همیشه با بچه‌ها نیستند و نمی‌توانند دائم مثل یك مراقب رفتار بچه‌ها را زیرنظر بگیرند تا رفتارهای خوب و بد را به آنها تذكر بدهند. نظارت مراقب‌های بیرونی مثل والدین، جامعه، قانون و. هیچ‌وقت نمی‌تواند مانند نیروی درونی انسان‌ها آنها را به‌كار خوب وادارد یا از كارهای بد دور كند. در عوض باورها و ارزش‌های اعتقادی با عزت نفسی كه به بچه‌ها می‌دهند، روش زندگی را به آنها می‌آموزد و با پشتوانه‌ای مثل نماز، چشمه‌ای برای پاك كردن خطاهای احتمالی و ستونی برای نگه داشتن ارزش‌های فرد به او می‌دهد. هرچند قدرت نماز برای دعوت به خوبی و دور كردن از بدی‌ها بین هر نماز‌گزار با نماز‌گزار دیگر فرق دارد اما به هر حال نمی‌شود این قدرت را نادیده گرفت.

2.خیلی از والدین از اینكه بچه‌های آنها به قدر كافی قدرشناس نیستند، ‌گله دارند. توقع قدرشناسی بچه‌ها از پدر و مادر فقط یك مسئله احساسی نیست. كارمندی كه بخش زیادی از درآمدش خرج مدرسه، تفریح، لباس و. فرزندش می‌شود ولی می‌شنود كه «از مامان و بابای دوستم یاد بگیرید كه چه كارایی برای بچه‌شان می‌كنند!» فقط یك جمله نیست بلكه دامنه این آسیب به مرور بر ویژگی‌های اخلاقی، روحیه احترام‌گذاری و تلاشگری بچه‌ها هم اثر می‌گذارد تمرین شكرگذاری از خدا به‌خاطر همه نعمت‌هایی كه به ما داده سرمشقی است كه نماز به بچه‌ها می‌دهد و هرچه دوستی آنها با نماز بیشتر شود، روحیه قدرشناسی آنها از آدم‌های اطرافشان رشد می‌كند.

3.بچه‌ها هم مثل بزرگ‌ترها عاشق قدرتند. به‌خاطر همین نیاز است كه صاحبان قدرت و رسانه‌ها، اعمال و رفتار شخصیت‌های خیالی مثل بن‌تن، مرد عنكبوتی و. را به آنها دیكته می‌كنند تا احساس نیاز به قدرت در آنها بی‌جواب نماند زیرا ممكن 

است به‌علت نیاز به قدرت‌خواهی، نیاز به معنویت در آنها زنده شود. بچه‌هایی كه یاد بگیرند خدا منبع واقعی همه قدرت‌هاست و راز قدرت آدم‌های باخدایی مثل امام حسین(ع) و شاگردی از آنها مثل امام خمینی(ره) را در ایمانشان بدانند، دیگر از زورگوها نمی‌ترسند. نماز وصل شدن به منبع قدرت خداست و دل با خدا آرامش دارد؛ پس دچار اضطراب، كمبود اعتماد به نفس، ترس و پرخاشگری برای اثبات قدرت نمی‌شود.

4.گاهی والدین آنقدر در گوش بچه‌ها می‌گویند كه بزرگ می‌شی مدرسه می‌ری، بزرگ می‌شی آن لباس را می‌خرم و.كه بزرگ شدن برای آنها مهم و دارای تعریف خاصی می‌شود. نمازخوان بودن هم یكی از نشانه‌های بزرگی آدم‌هاست؛ نشانه‌ای كه خردسالان درك انجام آن ‌را ندارند و برای همین هم از آنها خواسته نشده است. نماز ابتدای جاده‌ای از خوبی‌هاست كه بچه‌ها با قدم گذاشتن در آن به مرور در آن پیشرفت می‌كنند و باور می‌كنند كه بزرگ شده‌اند. بزرگ شدن، ‌بهانه خوبی است كه والدین می‌توانند در امر تربیت به خوبی از‌ آن بهره بگیرند.

ظلمی كه به فرزندان می‌شود!

گاهی والدینی كه دختر دارند از آموزش تدریجی و پلكانی غافل می‌شوند و بار مسئولیت واجبات انجام نشده‌ای را به دوش دخترانشان می‌گذارند. از طرف دیگر وقتی خداوند بزرگ شدن دختر آنها را پذیرفته است و او را به سن تشرف رسانده و خود توان انجام اعمال عبادی را به او داده است اما والدین غافل می‌شوند و می‌گویند تو ضعیفی روزه نگیر، برای نماز صبح نمی‌خواد بلند شوی و. این رفتارها مصداق بارز ظلم‌كردن به بچه‌هاست.

5.گاهی والدینی كه فرزند پسر هم دارند دلخوش به اینكه تا زمان نوجوانی او وقت بسیاری دارند، آموزش و زمینه‌چینی برای نماز خواندن را تا نوجوانی به تأخیر می‌اندازند و نوجوان بدون آمادگی هم، سخت‌تر به قبول یك تكلیف جدید تن می‌دهد.

6.این هم یك اشتباه بزرگ رایج است كه به پسران ظلم می‌كند؛ سن تكلیف پسران 15سالگی است. پسری كه به نشانه‌های جسمی بلوغ زودتر برسد آن زمان مكلف می‌شود و باید واجباتی مثل نماز را انجام دهد و 15سالگی حداكثر سن تكلیف است (به‌نظر مراجع خود دقت كنید). اغلب هم پسران چون در نوجوانی مكلف می‌شوند از لذت برگزاری جشن تكلیف محروم می‌مانند.

7.بسیاری از اوقات هم در خانواده مشخص نیست كه چه‌كسی مسئول تذكر بچه‌ها به نماز خواندن، بیدار كردن برای نماز صبح و. است و این موجب رها شدن این بخش مهم از تربیت می‌شود. از نظراسلام در خانواده پدر مسئول این تربیت است و این تذكر‌ها یا امر به معروف و نهی از منكرها وقتی واجب است كه فرزند نه برای یك نماز بلكه بی‌توجهی به نماز برای او در حال عادت شدن باشد.

با این كارها بچه‌ها نماز خوان نمی‌شوند!

8.نماز خواندن نتیجه محبت به خداست. وقتی زمینه دوستی با خدا در خانواده با آموزش، روابط اعضای خانواده، نوع رسانه‌های حاكم در خانه و. فراهم نباشد، قطعا ارتباط با خدا هم در فرزند ریشه‌دار نمی‌شود.

•اگر دل‌نگرانی برای نماز خواندن فرزندان كار را دائم به اخم و توهین و اهرم‌های فشاری مثل محروم كردن، مقایسه كردن، جریمه و. بكشاند نه‌تنها بچه‌ها نمازخوان نمی‌شوند بلكه رابطه والد و فرزندی به هم می‌خورد و محبت به دین و دینداری هم در این میان از بین می‌رود.

•گاهی بعضی والدین می‌دانند كه نماز خواندن خوب است اما خود عامل به آن نشده‌اند و حالا نماز مثل یك آرزوی به زمین مانده، خواسته‌ای است برای بچه‌ها اما بچه‌ها آنطور می‌شوند كه ما هستیم نه آن چیزی كه می‌خواهیم. دیدن تناقضات رفتار و عمل والدین، بچه‌ها را سردرگم و پیشرفت معنوی‌شان را كند می‌كند.

•قرآن كریم در شیوه‌های تربیتی بشارت و تشویق را مقدم برانذار می‌داند. تلاش كنید تا بچه‌ها از روی محبت جذب نماز شوند و بازخواست‌ها و تذكرها آنها را لبریز و دلزده نكند. فراموش نكنید كه تربیت كار رب‌العالمین است. پس برای تربیت معنوی فرزندتان از خدا برای او رشد طلب كنید.

ستاد امر به معروف پایگاه مقاومت  کریمه اهل بیت (س)

بسیج کارکنان دانشگاه